Nieuws

NAAMSVERANDERING

Op de Algemene Ledenvergadering op 6 maart a.s. wordt aan de leden  gevraagd akkoord te gaan met de naam Erfgoedvereniging “Ioannes Goropius Becanus”.  De huidige naam is te lang en niet meer van deze tijd. Uiteraard ontvingen we daarop diverse reacties. Daarom komt het bestuur nu met dit voorstel.

Waarom ERFGOED i.p.v. HEEMKUNDE?
HEEMKUNDE houdt slechts in “kennis van de eigen omgeving”, wordt als gedateerd ervaren, in communicatie niet gebruikt en valt onder immaterieel erfgoed.
ERFGOED heeft een meerledige betekenis: ERF = eigen omgeving, maar ook erfenis (van vorige generaties), GOED = goederen, immaterieel en materieel. Goed is ook dat wat goed is, dus kwaliteit heeft. Erfgoed wordt als hedendaagse terminologie gebruikt in de media en door de overheid, erfgoededucatie wordt op basisscholen en voortgezet onderwijs gegeven.

Waarom zijn de woorden ‘Hilvarenbeek en Diessen’ weggelaten?
Het noemen van twee van de zes kernen, terwijl we over de gemeente Hilvarenbeek spreken is achterhaald. Het stamt uit de tijd toen Hilvarenbeek en Diessen nog twee afzonderlijke gemeenten waren. De toevoeging ‘Becanus’ maakt voldoende duidelijk dat het om Beek, de gemeente Hilvarenbeek gaat.

De naam ‘IOANNES GOROPIUS BECANUS’ verandert dus niet?
De schrijfwijze “Ioannes” is één van de mogelijke schrijfwijzen naast Joannes en Johannes. Het meest interessant is natuurlijk te zien is hoe onze Jan, in zijn eigen handschrift, zijn naam spelt. En dat is  ‘Joan’. Maar het valt niet uit te sluiten dat hij het ook anders schreef. Op geen enkele manier is uit stukken op te maken dat ‘Ioannes’ de juiste schrijfwijze zou zijn.
Het is een traditionele schrijfwijze, die vandaag minder gangbaar is. Toen 50 jaar geleden de naam werd gekozen en ingevoerd, is teruggegrepen op de bij iedereen bekende afbeelding met onderschrift ‘IOANNES’.

Vast staat evenwel dat een discussie over het al dan niet gebruiken van de Latijnse of andere naam, ook vandaag weer, tot heftige reacties leidt. Daarom heeft het bestuur de conclusie getrokken niet te gaan tornen aan de eigennaam “Ioannes Goropius Becanus”.

VAN LOO TOT LEIJ

Na een lange aanloop was hij dan eindelijk daar. De documentaire over de route van Loo tot Leij kreeg in december de ruimte op Beek TV. Een maand lang vertelden Jan van Helvoirt, Ton de Jong, Cees Ketelaars en presentator Kees Naaijkens over grote en kleine zaken die zich, door de eeuwen heen, langs en op deze route afspeelden of te zien waren. En dat was te merken, want er kwamen tientallen reacties op de uitzending binnen bij de HKK. De meesten mensen reageerden met “dat wist ik niet” of “zo heb ik er nog nooit naar gekeken”. De response was zonder uitzondering positief. Een duidelijker aansporing is er niet om te kijken hoe en waarmee we verder kunnen gaan.
Heb je de uitzending gemist? Kijk dan op www.vimeo.com/hilvarenbeek

HEERBAAN VAN DE HERTOGEN

Het project dat we samen met onze vrienden van Nicolaus Poppelius uit Poppel aan het uitwerken zijn over de oude route tussen Brussel en Den Bosch vordert langzaam, maar gestaag. Zoals u weet vormt Roovert, oversteekplaats en later grens, en alles wat daar mee samenhing, een belangrijk ijkpunt. Exact de oude heerbaan terugvinden is monnikenwerk, zo die al te vinden is. We zien het daarom als een afstandsroute tussen Brussel, de hoofdstad van hertogdom Brabant en Den Bosch die door wandelaars of fietsers kan worden afgelegd. Onderweg worden zij geïnformeerd over allerlei zaken die te zien zijn, en die de ontwikkeling tonen, op allerlei gebieden, tijdens eeuwen van eenheid. Verschillen ook tussen hier en aan de andere kant van de grens, die na de scheiding in 1648 ontstonden. Naast de grote route worden ook lokaal, langs de lijn van bestaande knooppunten, trajecten uitgezet waarin allerlei zaken in beeld gebracht worden die met ieders eigen historie te maken hebben.

Binnenkort hopen we de eerste resultaten aan de colleges van de gemeenten Hilvarenbeek en Ravels te mogen presenteren. Daarna worden contacten gelegd met de gemeente en erfgoedverenigingen van Oisterwijk, Vught, Den Bosch en met die van Turnhout, Antwerpen, Lier, Mechelen enz.
Visit-Brabant en zijn Vlaamse tegenhanger TPA, zijn zeer geïnteresseerd in deze grensoverschrijdende activiteit.

50 JAAR BESCHERMD DORPSGEZICHT EN ATTENTIETEGELS

In 2017 was het 50 jaar geleden dat de Vrijthof en omgeving het predicaat ‘Beschermd Dorpsgezicht’ kreeg. Destijds, 1967, was er de nodige lokale (politieke) discussie over de bescherming van ons erfgoed in het centrum van de kern Hilvarenbeek en vervolgens op de wijze waarop bescherming daarvan door Den Haag werd afgedwongen. Uit de toelichting bij het ministeriële besluit:  ‘Hilvarenbeek behoort tot een van de belangrijkste dorpen in de Kempen en heeft een rijk en boeiend verleden. Het voorname, rechthoekig gevormde marktplein, het Vrijthof, met de deftige bebouwing daaromheen, doet de herinnering aan dit verleden ook thans nog voortleven.’

Helaas komt er met  de nieuwe Omgevingswet een einde aan de status van ‘Beschermd Dorpsgezicht’, dat de Vrijthof omvat en kleine stukjes van de straten die uitkomen op het plein.

Onze heemkundige kring zou bij gelegenheid van 50 jaar Beschermd Dorpsgezicht de onooglijke en bijna onleesbare ANWB bordjes willen vervangen door attentietegels. Op een attentietegel worden een oude foto en zes tekstregels met de belangrijkste historische informatie samengebracht zodat de bezoeker zich een beeld kan vormen van het verleden en informatie krijgt over de huidige status.

Hilvarenbeek heeft twee hoofdverhalen te vertellen: de unieke landgoederen en het mooiste plein van Nederland. Voor een deel vertelt het plein zelf zijn verhaal, elke dag opnieuw, elke dag een ander. Maar bezoekers stellen ook vragen. Hoe zag het plein er vroeger uit? Wat is dat voor een klein kerkje aan de noordkant?  Hoe oud is de lindeboom? Hoe heeft de bebouwing zich ontwikkeld?

DE OUDE BIEST VAN BIEST-HOUTAKKER

Eerder berichtten wij al over de uitgebreide en diepgaande studie die Ed van Hees uitvoerde over de geschiedenis van Biest-Houtakker. Hij gaf afgelopen jaar daarover nog een druk bezochte presentatie bij Ome Toon. In deze studie was er speciale aandacht voor de biest waaraan Biest-Houtakker zijn naam ontleent. Een biest is geen “plein”, maar een waterpoel in de oksel van een wegsplitsing, waarop geen bebouwing voorkomt. Veel buurtschappen en gehuchten zijn rond zo’n biest ontstaan. Onze oude biest van Biest-Houtakker, gelegen in de oksel van Akkerstraat en Biestsestraat, is de enige nog overgebleven biest in de lage landen. Biest-Houtakker het enige dorp of gehucht dat de naam ‘biest’ behouden heeft. De waterpoel werd nog tot eind 18e eeuw als visvijver geëxploiteerd. Tot 1966 bestond de “open” kant van de driehoek, zoals bij alle biesten, uit een gekromde dijk dat een openbaar voetpad was. In 1966 is deze dijk, oorspronkelijk eigendom van de “Gemeente van de Biest”, door de gemeente Hilvarenbeek verkocht. Daarna is het noordwestelijke helft van de dijk afgegraven en werd de vijver vernield.

Onze heemkundige kring heeft bezwaar aangetekend tegen het bouwen van een drietal woningen aan de open kant van de biest omdat e.e.a. in strijd is met het in 2010 door de Raad goedgekeurde Structuurplan. Daarin werd vastgelegd dat vrij doorzicht op het achterliggende open landschap moeten worden behouden. Bebouwing is daarmee in strijd met het bestaande beleid. Omdat er sprake is van een uniek 1000 jaar oud landschapselement heeft de HKK bij de gemeente het verzoek ingediend ‘de oude biest’ de Gemeentelijke Monumentenstatus te verlenen. Binnen de dorpsgemeenschap leeft de intentie de gehele oude biest, langs de oorspronkelijke lijnen van 1965, i.c. de vijver, de dijk, de waterput en de begroeiing rond de vijver, te herstellen.Van de acht monumenten die Biest-Houtakker oorspronkelijk rijk was, zijn er vandaag helaas nog maar twee over. Met ‘de oude biest’ komt er hopelijk een derde en heel belangrijke bij.

ERFGOEDNOTA

“Cultureel erfgoed versterkt onze identiteit, geeft een gevoel van saamhorigheid en verhoogt de kwaliteit van onze leefomgeving.” (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed). Cultureel erfgoed leeft. Zeker op lokaal vlak. In alle kernen van onze gemeente zijn organisaties in de weer om, op de één of andere wijze, het cultureel erfgoed van hun kern te bewaren en uit te dragen.  Voor al deze lokale erfgoedorganisaties is het gemeentelijk niveau het eerste en vaak ook het belangrijkste aanspreekpunt. De verhoudingen tussen deze organisaties en gemeentebesturen zijn onderhevig aan beweging en verandering. Lokale besturen krijgen meer verantwoordelijkheden om beleid vorm te geven, accenten te leggen en uit te voeren. Juli 2016 was een belangrijk moment voor de erfgoedsector. Voor het eerst is er één integrale wet die betrekking heeft op onze museale objecten, musea, monumenten en archeologie op het land en onder water. Samen met de Omgevingswet maakt de Erfgoedwet een integrale bescherming van ons cultureel erfgoed mogelijk.Een gemeentelijke herindeling (op korte of langere termijn) en de veranderde wetgeving moet kansen bieden om het erfgoedbeleid voor de toekomst vorm te geven. Om het belang van ons erfgoed aan de politiek in de gemeente Hilvarenbeek kenbaar te maken, bieden wij hen de erfgoednota “Voorstel erfgoedbeleid gemeente Hilvarenbeek” aan, waarin de vier vakgebieden, waarmee de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zich bezighoudt, de kapstok vormen.

UITVERKOOP BOEKEN EN NIEUWSBRIEVEN ZOLANG DE VOORRAAD STREKT

Het bestuur van onze Heemkundige kring heeft besloten de voorraad boeken en nieuwsbrieven middels een UITVERKOOP aan haar leden aan te bieden:

  • Hilvarenbeek onder de Hertog en onder de Generaliteit. Sociale en economische geschiedenis van een Kempens dorp tussen 1400 en 1800. L. Adriaenssen. Hilvarenbeek, 1987 €7,50
  • Hilvarenbeek duizend jaar. Bijdragen tot een symposium over de geschiedenis der Brabantse dorpen. Bas Aarts, Jan Scheirs e.a. Hilvarenbeek, 1988 € 5,00
  • Hilvarenbeek en zijn kerkdorpen. J. van Gils en R. Peeters. Hilvarenbeek, 1994. €15,00  30 stuks  voorstel €15,00
  • Rondom het Aards Paradijs. Kees van Kemenade, 2005 €7,50
  • Biks 5. Groot-Kempische Cultuurdagen. Jan Naaijkens. €5,00
  • Het dorp van onze jeugd. Jan Naaijkens en Janus Kluijtmans. €7,50
  • Hilvarenbeek in vogelvlucht. Jan Abrahams. 12 stuks voorstel €7,50
  • Een spoor van liefdadigheid. Zusters van Liefde. Dries Kuijpers en Sjef van Gils  €7,50
  • Kroniek van de Nieuwe Hoef. Samengesteld door Hans van der Haring €10,00
  • Oude Nieuwsbrieven en Paradijzen t/m nummer 90 €1,00 p.st.

Boeken  tijdschriften bestellen per e-mail hilvarenbeek@heemkundigekringhilvarenbeek.nl of telefonisch 013-5053853 (Kees Naaijkens). Wie het eerst komt, het eerst maalt. OP=OP!

 

 

 

 


BIBLIOTHEEK

Het actualiseren van onze bibliotheek is een continue proces. Ruim 70% van onze boeken is gedigitaliseerd dankzij subsidie van de Bibliotheek Midden-Brabant. Binnenkort ontvangen de leden een volledige boekenlijst digitaal.
Leden van onze kring kunnen de gedigitaliseerde exemplaren aanvragen.
Uitlenen van de boeken gebeurt slechts op afspraak via hilvarenbeek@heemkundigekringhilvarenbeek.nl  Gedurende openingstijden van Museum de Dorpsdokter kunnen de boeken ter plaatse worden ingezien.

HEEMKUNDIGE KRING LID VAN PLATFORM ‘BEEKS BUITEN’

Op verzoek van de gemeente maakt onze Heemkundige kring deel uit van het platform Beeks Buiten. Het eerste project van het platform is de ‘Visie invulling Zandpaden’ als vervolg op het ‘Landbouwontwikkelingsplan’. Om zwaar landbouwverkeer uit de dorpskom te mijden zijn er een aantal voorstellen gedaan om zandpaden, die om de kom heen liggen, geschikt te maken voor zwaar landbouwverkeer.
Namens onze Heemkundige kring bezoeken Jan van Helvoirt en Kees Naaijkens de bijeenkomsten. Andere partijen die deelnemen aan het platform zijn het B-team, VNM, ZLTO,

ADVIESGROEP CULTUURHISTORIE IN HILVARENBEEK 

In het project Dorps Waarde Behouden werkt de gemeente Hilvarenbeek aan een beleid om de dorpse waarde die Hilvarenbeek heeft te bewaren. In dit kader is een cultuurhistoriekaart opgesteld waarop cultuurhistorische en beeldbepalende panden binnen de gemeente in kaart zijn gebracht.
Omdat het project Dorps Waarde Behouden niet stopt bij het vastleggen van de cultuurhistorische en beeldbepalende panden heeft de gemeente de Adviesgroep Cultuurhistorie in Hilvarenbeek opgericht.
In de adviesgroep zijn benoemd architect Pierre van der Geld, archeoloog Hans Schoenmaker en onze bestuursleden Jan van Helvoirt en Kees Naaijkens.